vrijdag 10 april 2026

Castratenjeuk

Countertenors. Vroeger had je er één hoogstens twee en de bekendste van die twee was James Bowman (1941-2023). Opera, oratoria, hedendaagse muziek.. overal dook de naam van deze Engelse countertenor op. A real gentleman. 
Dan had je nog de autodidact Alfred Deller (1912-1979) maar deze zong vooral het barokrepertoire en renaissancemuziek. Benjamin Britten schreef speciaal voor Deller de rol van Oberon in A Midsummer Night's Dream maar dat bleef het enige uitstapje naar 'moderne' muziek.
Het geluid van de meeste countertenors - en d'r zijn nogal wat these days - vinden wij doorgaans vreselijk. We krijgen er jeuk van. Vuurrode bultjes ook. En opvallende littekens niet te vergeten, Prurigo is het nare gevolg. 
Andreas Scholl is nog nét te pruimen maar als daarna Maarten Engeltjes z'n strottenhoofd leeg kiepert, dan draaien we alle volumeknoppen vliegensvlug helemaal open. Ja, open. En wordt Godzijdank dat akelige gegil overstemd.
Radio, TV, magnetron, afzuigkap, stofzuiger, vaatwasser, centrifuge, blender, kruimeldief, mijn zoontje van acht met z'n grootvaders Sako 85 Varmint afstandswapen (in bruikleen), accuboormachine Black+Dekker 18V, 2-takt benzine kettingzaag (90 cm), dildo model Tristan voor zowel anaal als vaginaal gebruik, noem maar op.....zelfs het schattige vintage transistorradiootje in de slaapkamer draait overuren want in een kamer waar de sponde staat, wil je niet het gekrijs van deze countertenor horen tijdens het liefdesspel. Alsof z'n wormvormig aanhangsel tussen de klapdeur van de inloopdouche bekneld zit.
Geluiden maken wij in die situatie zelf wel als u begrijpt wat we zouden kunnen bedoelen.
En nu gaan de beide heren - ooh u dacht dat het vrouwelijke alten waren, welnee, tis de schuld van de kopstem, dat angstaanjagende geluid wordt voortgebracht door de kopstem - de koppen(!?) bij mekaar steken en presenteren een duo-programma met werk van Henry Purcell die sinds het ontvangen persbericht over het een en ander ligt te bibberen in zijn tombe in Westminster Abbey. Ga d'r maar eens kijken. Hij ligt gezelli naast het orgel en dat al vanaf 1695.
De heren, hou nou toch 'ns op! het zijn heren h-e-r-e-n, zingen countertenorduetten en hebben het programma "een heerlijk huiskamerconcert van twee zingende vrienden" genoemd. En verder valt er te lezen dat het een melancholisch feest wordt. Nou ja.
Nogmaals, Scholl kunnen we nog nét verdragen in, bijvoorbeeld, Vivaldi's 'Nisi Dominus-Cum Dederit' maar dan houdt ook wel op. Als je dit schitterende werk door de Engelse countertenor Tim Mead hoort zingen, dan wint Scholl met stip. En wel met een hele dikke vette stip.

 
Maar terug naar Engeltjes: die stem van die kale man is ronduit afschuwelijk. Dit is niet zingen maar vooral zo hard mogelijk gillen. Luister maar 'ns in een bibliotheek naar 'Forgotten Arias' van Bach - een absurder titel voor een cd moet nog worden verzonnen. Bach heeft geen 'forgotten' arias. Neen, hij Engeltjes heeft ze "losgeweekt uit het theologische harnas van de cantate" en schrijft even verder "om te tonen dat hun schoonheid en betekenis op zichzelf kan staan" en meer van die onzinnige blabla. Dubbel op dus. 
Wij van de redactie haten die man, zo'n gezellige originele haat die je steeds omringt en nimmer van je zijde wijkt. Zo'n haat die bespreekbaar is en dus een dankbaar onderwerp. Heerlijk! Vergeet snel de mildere variant die afkeer heet.
En dat uitgerekend Scholl met die kale wapstra in zee gaat en hem heeft weten te verleiden medewerking te verlenen aan het overbodige ensemble van Maarten genaamd PRJCT Amsterdam, is beslist geen reclame voor de man uit Eltville am Rhein. 
De nauwelijks bekende countertenor Alex Potter is de enige van de tot nu toe genoemde zangers die voor langere tijd te verdragen is. En voor langere tijd moet u denken aan een minuut of 7 daarna is het levensgevaarlijk en dreigt opname in een hermetisch gesloten psychiatrische kliniek en dat eveneens voor langere tijd. 
Want geef toe, we leven niet meer in de 18de eeuw toen jongetjes een illegale castratie moesten ondergaan teneinde een ongewone grote borstkas te krijgen. Dat was me nog 'ns een tijd.
Er wordt verteld dat de beroemdste castraat in die tijd Farinelli was die één noot een minuut lang kon aanhouden wat een prestatie was die vrouwen in het publiek in zwijm deed vallen. Waar vrouwen niet allemaal voor in zwijm vallen is een raadsel maar hysterisch is het zeker. In zwijm vallende vrouwen....stel je niet zo aan mensch! 
Rustig laten liggen is ons eenmalige gratis advies.
Tot slot een rijtje countertenoren waarvan 1) verdraagbaar is, 2) minder verdraagbaar, 3) ik hoop het vol te houden maar krijg al jeuk, 4) alles begint nu te jeuken en krabben? helpt geen ene moer, 5) haal in Godsnaam een homoseksuele jeukbestrijder want het is nu niet meer te harden, 6) zet dit af!, 7) ALS JE DIT GEGIL NIET ONMIDDELLIJK AFZET, BEGA IK EEN MOORD!, 8) dit zou absoluut verboden moeten worden dit is een aanfluiting, 9) er is nu plotsklaps huiduitslag met stinkende etterzweren die aan Psalm 38 vers 5 doet denken:
'k Voel door stinkend' etterzweren 
Mij verteren
Walg'lijk zijn zij voor het oog
Mijne dwaasheid deed die builen
Dus vervuilen
Daar ze mij tot kwaad bewoog.

en 10) wanhoop, pure wanhoop, dit komt nooit meer goed.

Hier is het rijtje:

1) Jakub Jozef Orlinsky
    Philippe Jaroussky
    Alex Potter
    Franco Fagioli
    Iestyn Davies
    Andreas Scholl
    Hugh Cutting
    Michael Chance
    Arturo den Hartog
2) Dmitry Sinkovsky 
    Matthias Dahling
3) Derek Lee Ragin
4) Bejun Metha
    Raffaele Pe
5) Xavier Sabata
6) Owen Willetts
7) Maarten Engeltjes
8) David van Laar
    Robert Kuizenga
9) Mirto Milani (heel héél erg vreselijk. Heeft als hobby het vermoorden van mensen w.o. z'n moeder. Las tussen de bedrijven door het boek Mama's van M. Alvarez Gonzalez))
    Marco Beasley (heeft een innige relatie met Tymen Jan Bronda, laatstgenoemde springt met enige regelmaat uit een BILLY-kast van Ikea om z'n blijdschap te uiten) 
10) maar de aller aller aller allere(n)gste is Sytse Buwalda. Deze 'countertenor' is zo vreselijk verschrikkelijk, dat je je niet kunt voorstellen dat er mensen zijn die notabene het tegendeel durven te beweren. Maar deze nitwit vindt zichzelf geweldig! en u weet vast wel hoe dit verschijnsel wordt genoemd. Juist, ja.
Vooral de samenwerking met die andere narcist (u had het goed..) de weerzinwekkende Pieter Jan Leusink is zo tenenkrommend erg, dat het pijn aan de oren doet. 
Buwalda richtte onlangs het Nederlands Bach Consort op en daar zit nou echt niemand op te wachten. Wéér een club die de naam van J.S. Bach draagt en het wordt tijd dat er 'ns zéér kritisch wordt gekeken wie wel en vooral wie niet de  naam van de maestro op de pui mag aanbrengen. 
Deze club bijeengeraapte kwibussen sowieso niet want de kwaliteit is abominabel te noemen, voeg daarbij het gegil van die mega-enge Buwalda en de enige conclusie is dat het volstrekt overbodig is en hopelijk wordt er niet één eurocent verstrekt aan dit gezelschap want het is verspild geld. Dichthouden die subsidiepot!
'Nieuwbouw op de puinhopen van de coronacrisis', pretentieuzer aanprijzen bestaat niet. Die blazende kaak leidt aan een enorme zelfoverschatting en daar is maar één oplossing voor en die is: 
Zoek Hulp!
Kijk maar:

dinsdag 31 maart 2026

Eduard van Hengel (www.eduardvanhengel.nl)

Tot aan zijn overlijden in september 2024 heeft Eduard gewerkt aan deze site, die beschouwd mag worden als het resultaat van een levenslange verbondenheid met de muziek van Bach. Alle inhoudelijke teksten, toelichtingen en commentaren zijn van zijn hand. Na Eduards overlijden dragen, op zijn verzoek, zijn vrouw Ria van Hengel (van wie alle vertalingen zijn) en zijn dochter Mirjam van Hengel inhoudelijke zorg voor het voortbestaan van de site, technisch bijgestaan door Michiel Carpentier.

Kies één van Bachs vocale werken uit de agenda of uit één van de op BWV-nr, titel of bestemming geordende lijsten, of typ een BWV-nummer of tekst (één woord) in de zoekbalk en vind zo al hun gegevens: teksten, vertalingen, Eduards besprekingen, opnames,  partituren etc. Ook is er een zoekfunctie waarmee je stukken op grond van hun – vocale en instrumentale – bezetting kunt vinden. 

Onder ''overig'' vindt u algemenere informatie over Bachs vocale werk, in het bijzonder over de Hohe Messe, een woordenlijst met gehanteerde muziektermen, bronnen die Eduard gebruikte en resultaten van enkele andere projecten zoals over de oude-muziekpionier Hans Brandts Buys, oprichter en eerste dirigent van het Utrechts Studenten Koor en Orkest (USKO) die Eduard inspireerde.

02 maart 2026

Geacht bestuur,

Hartelijk dank voor uw mail, een mooi bericht op Tijd voor tegengas, in enkele alinea’s precies geraakt wat de site is, dank daarvoor.

met vriendelijke groet,
Mirjam van Hengel

maandag 30 maart 2026

BWV 1178 en 1179

Het Bach-Werkeverzeichnis (BWV) is sinds 17 november 2025 twee nieuwe nummers rijker. De directeur van het Bach-Archiv Leipzig, prof. dr. dr. h.c. Peter Wollny, heeft twee tot dusver onbekende orgelwerken definitief aan Johann Sebastian Bach kunnen toeschrijven. Met een live gestreamde feestelijke bijeenkomst, bijgewoond door cultuurstaatsminister Wolfram Weimer en de Leipziger burgemeester Burkhard Jung, vierde de stad Leipzig samen met de internationale Bach-gemeenschap de uitvoering door Ton Koopman van deze twee composities in de Thomaskirche – voor het eerst sinds 320 jaar. Ze zijn inmiddels op You Tube beschikbaar.

De twee nu als vroege werken van Bach geïdentificeerde composities, de Ciacona in d-klein BWV 1178 en de Ciacona in g-klein BWV 1179, zijn al meer dan drie decennia bekend bij Wollny. Hij ontdekte ze in de Koninklijke Bibliotheek van België. Gedurende zijn onderzoeksloopbaan verzamelde hij talrijke aanwijzingen die nu, dankzij de identificatie van de kopiist, tot een sluitend geheel konden worden samengevoegd. Deze identificatie vond plaats binnen het kader van het Forschungsportal BACH, een project van de Saksische Akademie der Wissenschaften zu Leipzig, waarin voor het eerst alle beschikbare archiefbronnen over de gehele muzikale familie Bach digitaal ontsloten en publiek toegankelijk zijn gemaakt.  

Wollny: 'Lang heb ik gezocht naar het ontbrekende puzzelstuk voor de toewijzing van deze composities – nu ontvouwt zich het volledige beeld. We kunnen definitief zeggen dat de afschriften rond 1705 door de Bach-leerling Salomon Günther John zijn vervaardigd. Stilistisch vertonen de werken bovendien de kenmerken die men in die tijd wel in Bachs oeuvre aantreft, maar bij geen enkele andere componist.' 

Het toeschrijven van een werk aan Bach is een moeizaam proces: beide manuscripten zijn niet door Bachs eigen hand geschreven, bovendien ongedateerd en niet ondertekend. Toch kon Wollny de aanvankelijk naamloze schrijver ook in andere bronnen uit Bachs omgeving aantonen – bijvoorbeeld in een ander vroeg werk van Bach, een fuga over een thema van Albinoni. Daarbij kwamen nog andere stukken uit het Midden-Duitse gebied. 

Binnen dit project ontdekte Wollny's medewerker dr. Bernd Koska in een Thürings kerkarchief een sollicitatiebrief uit 1729. Een tot dan toe volkomen onbekende organist, Salomon Günther John, beweerde daarin dat hij in Arnstadt leerling van Bach was geweest. Johns levensloop kon vervolgens goed worden gereconstrueerd: van 1705 tot 1707 kreeg hij les bij Bach in Arnstadt en ook in latere jaren duikt hij in Weimar opnieuw in Bachs omgeving op. Wollny ging op zoek naar documenten en vond uiteindelijk vroege schriftelijke getuigenissen van John, op grond waarvan hij eenduidig als de gezochte kopiist kon worden geïdentificeerd. 

De afschriften zijn rond 1705 ontstaan. Stilistisch bevatten de composities kenmerken die men in die tijd in Bachs werken aantreft, maar bij geen enkele andere componist, zoals de verbinding van variatie en ostinato met een uitgebreide fuga. Daarnaast zijn er technieken die sterk herinneren aan de Lüneburger organist Georg Böhm, Bachs leermeester. Bachs vroege composities zijn tot in zijn Weimarer periode doortrokken van dergelijke reminiscenties aan Böhm. Bovendien zijn er muzikale verwijzingen naar de Chaconne uit Bachs cantate BWV 150. 

Het Bach-Archiv Leipzig, gevestigd op Bachs belangrijkste werkplek, geldt als internationaal expertisecentrum voor onderzoek naar leven, werk en receptiegeschiedenis van Johann Sebastian Bach en zijn muzikale familie. Dit jaar viert de instelling haar 75-jarig jubileum. Het doel van het instituut is het erfgoed van Bach te bewaren, te onderzoeken en als cultureel goed te ontsluiten. Het Bach-Archiv is lid van de Konferenz Nationaler Kultureinrichtungen en behoort tot de culturele 'lichttorens' van Duitsland. Het Forschungsportal BACH vormt een van de meest ambitieuze digitaliseringsprojecten van de Saksische Akademie der Wissenschaften zu Leipzig en is in het Bach-Archiv verankerd. 

Toen de 18-jarige Johann Sebastian Bach in 1703 in het Thüringse Arnstadt zijn eerste betrekking als organist aanvaardde, begon een productieve periode. Hier bereikte hij met zijn composities een professioneel niveau; zijn zoon Carl Philipp Emanuel zou later spreken van de 'eerste vruchten van zijn vlijt'. In zijn Arnstädter werken grijpt Bach terug op de impulsen uit zijn leertijd bij zijn oudste broer in Ohrdruf (1695–1700) en zijn opleiding bij Georg Böhm in Lüneburg (1700–1702), en begint hij te experimenteren met de versmelting van midden- en noordduitse tradities. 

De beide Ciacona's
De Ciacona in d-klein en Ciacona in g-klein zijn variatievormen gebaseerd op een ostinate basfiguur, een procédé dat in de vroege achttiende eeuw populair was en dat Bach later tot grote hoogte zou voeren in werken als de Passacaglia in c-klein BWV 582. Beide Ciacona's tonen een vroege beheersing van dit principe: een herhalende baslijn vormt het fundament voor een reeks variaties die zich ontvouwen in contrapuntische en harmonische rijkdom. 

De ontdekking van deze twee Ciacona's verrijkt ons begrip van Bachs vroege orgelstijl. Ze tonen hoe hij rond 1705 experimenteerde met variatievormen en harmonische expansie. In vergelijking met tijdgenoten zoals Buxtehude en Pachelbel zijn de werken opvallend intens en persoonlijk gekleurd. Ze vormen een schakel tussen de Noord-Duitse orgeltraditie en Bachs latere monumentale orgelwerken. 

Voor uitvoerders liggen de uitdagingen in de balans tussen de strikte ostinate structuur en expressieve vrijheid. De variaties vragen om een genuanceerde registratiekeuze en een retorische interpretatie die de dramatische boog van de werken zichtbaar maakt. Voor onderzoekers en luisteraars openen de Ciacona's een nieuw venster op Bachs vroege stijl en zijn zoektocht naar expressieve variatievormen. 

Conclusie
De toewijzing van de beide Ciacona's aan Johann Sebastian Bach is niet alleen een musicologische sensatie, maar ook een belangrijke verrijking van het orgelrepertoire. De werken bieden een unieke blik op Bachs vroege stijl en zijn zoektocht naar expressieve variatievormen. Dankzij de inspanningen van het Bach-Archiv Leipzig en het Forschungsportal BACH zijn deze composities nu toegankelijk voor zowel onderzoekers als uitvoerders, en markeren zij een nieuw hoofdstuk in de receptiegeschiedenis van de componist. 

Beide orgelwerken zijn op 17 november uitgegeven door het eveneens in Leipzig gevestigde Breitkopf & Härtel.




 

 

 

 

 

 

donderdag 19 maart 2026

9 Grote Dichters

Op 1 met stip:
J.C. Bloem
Denkend aan de dood kan ik niet slapen,
En niet slapend denk ik aan de dood,
En het leven vliet gelijk het vlood,
En elk zijn is tot niet-zijn geschapen. 


Op 2:
M. Vasalis
Had ik je maar als kind gekend,
die nu mijn kind en moeder bent.


Op 3:
Jan van Nijlen
De mens is eenzaam tot en met zijn dood.
Nooit is één liefde, nooit één vriendschap klaar,
En, zelfs geboren uit dezelfde schoot,
Zijn wij nog vreemden voor elkaar.


Op 4:
Geerten Gossaert
Eén ding heb ik begeerd; één ding heb ik ontvangen:
Dat, zo de dood mijn leden zou omvaên,
Ik voor uw aangezicht, o Bron van mijn Verlangen,
Niet ledig zoude staan!


Op 5:
Gerrit Achterberg
Het beste van voor jaren dringt vanavond tot mij door.
Al je gewone vragen vinden weer gehoor.
Regent het. Ja het regent. Goede nacht.
Laten we nu gaan slapen, zeg je zacht.
Wij luisteren en liggen. Wind beweegt het raam.
Blijf zo maar liggen, zeg ik, en ik noem je naam.
Alles wat antwoord is gaat van mij uit.
Je wordt vervuld van de oneindigheid.


Op 6:
Adriaan Roland Holst
Als hij gaat klinken in het morgenlicht
staat de klok stil, de tijd verzaakt zijn plicht.
Ik poets mijn schoenen of ik kijk naar buiten,
en leef weer eerder dan het eerst gedicht.


Op 7:
Herman de Coninck
O.a. dat jij in de laatste strofe van dit
gedicht staat, in nog enkel een broekje
zo dun als het ogenblik voor je het uittrekt.


Op 8:
Jan Arends
Er komen weer bloemen
van lente
en angst voor de winter. 


Op 9:
Pieter Cornelis Boutens
Van trouwbevochte nimmermeer te delen
Geluk tot delen altijd weer gereed,
Dat hier voorbijgaat langs de duistre velen
Als onuitspreeklijk godlijk leed.


zondag 1 februari 2026

Septuagesima - Derde zondag vóór Aswoensdag

 1 februari 2026 – De winter is nog niet voorbij, maar vandaag zetten we de eerste stap in de aanloop naar Pasen! Want vandaag beginnen we met data die afhankelijk zijn van de paasdatum. Vandaag is de derde zondag vóór Aswoensdag, ook wel Septuagesima genoemd omdat het minder dan 70 dagen (maar meer dan 60) tot Pasen is. 

Deze periode vóór de vasten, Vastenavond, was voor Bach en zijn tijdgenoten het aftellen naar een van de meest heilige periodes in de liturgische kalender. Geen wonder dat hij belangrijke cantates voor deze dag componeerde, allemaal uit de Leipzigse periode.

Nimm, was dein ist, und gehe hin (BWV 144) en Ich bin vergnügt mit meinem Glücke (BWV 84) zijn beide gebaseerd op de evangelische lezing van die dag uit Matteüs, de gelijkenis van de arbeiders in de wijngaard, die christenen oproept tevreden te zijn met wat God hen geeft.

Ich hab in Gottes Herz und Sinn, BWV 92, is afkomstig uit Bachs cyclus van koraalcantates en is gebaseerd op een hymne uit 1647 van Paul Gerhardt (1607-1676), een Duitse theoloog, lutherse predikant en hymnedichter. Het is Bachs enige cantate gebaseerd op een hymne van Gerhardt.